Jak poprawnie oznaczać urządzenia w schematach elektrycznych?

Od prawidłowego oznaczenia urządzeń w schematach elektrycznych zależy bezpieczeństwo! Schemat, w którym elementy są opisane błędnie lub niezgodnie z obowiązującymi normami, staje się dokumentem trudnym do odczytania, a w przypadku awarii nawet źródłem poważnych problemów. Warto zatem zawczasu zapoznać się z tym, oznaczając urządzenia na schematach elektrycznych i jak stosować je w codziennej pracy.

Dlaczego oznaczenia elektryczne mają tak duże znaczenie?

Dokumentacja techniczna, towarzysząca instalacji elektrycznej, pełni funkcję informacyjną. Wszystkie te dane obowiązują od momentu złożenia maszyny do końca jej działania. Oznaczenia elektryczne zawarte w schematach umożliwiają szybką identyfikację komponentów elektrycznych zarówno przez projektantów, jak i przez monterów czy serwisantów. Pracownicy zwykle pracują pod presją czasu. Potrzebują zatem jasnych i klarownych informacji, z których mogliby skorzystać podczas serwisu czy montażu maszyny.

Niepoprawne oznaczenia urządzeń elektrycznych mogą doprowadzić do błędów albo niezrozumienia jakiegoś procesu. Warto zatem podkreślić, że stosowanie jednolitych, znormalizowanych oznaczeń minimalizuje to ryzyko i zapewnia, że dokumentacja pozostaje zrozumiała niezależnie od tego, kto i kiedy z niej korzysta. Warto też pamiętać, że oznaczenia instalacji elektrycznej mają znaczenie nie tylko wewnątrz organizacji. W środowiskach międzynarodowych, gdzie nad projektem pracują zespoły z różnych krajów, wspólny język symboli jest podstawą efektywnej współpracy.

Normy regulujące oznaczenia w schematach elektrycznych

Podstawą poprawnego oznaczania elementów są normy wydane przez Międzynarodową Komisję Elektrotechniczną (IEC). Dwie z nich mają szczególne znaczenie w codziennej pracy projektanta.

Pierwsza z nich to norma IEC 60617. Definiuje ona symbole graficzne stosowane w dokumentacji elektrotechnicznej. Obejmuje zarówno oznakowanie elektryczne w schematach jednokreskowych i wielokreskowych, jak i oznaczenia aparatury elektrycznej – wyłączników, przekaźników, silników, transformatorów i wielu innych elementów.

Druga to norma IEC 81346-2 regulująca nazewnictwo urządzeń elektrycznych i klasyfikację komponentów za pomocą kodów literowych opartych na ich funkcji (zadaniach). Przykładowe kody to:

K – przekaźniki i styczniki (obejmuje to również przekaźniki czasowe czy pomocnicze, nie tylko styczniki mocy);
Q – wyłączniki i odłączniki (łączenie obwodów mocy w celach zasilania);
F – bezpieczniki i wyłączniki nadprądowe (ochrona bezpośrednia przed przeciążeniem);
M – silniki elektryczne (zapewnienie energii mechanicznej);
S – przyciski, łączniki sterownicze i programatory (wprowadzanie instrukcji i sygnałów ręcznych);
T – transformatory (przetwarzanie energii przy zachowaniu jej rodzaju).

Jeśli chcemy stworzyć spójną, czytelną i zgodną ze standardami branżowymi dokumentację, to należy zapoznać się z obowiązującymi normami.

Jak budować prawidłowe oznaczenia elementów elektrycznych?

Identyfikacja komponentów elektrycznych w schemacie opiera się na strukturze wielopoziomowej. Zgodnie z normą IEC 81346, pełne oznaczenie aparatury elektrycznej składa się z tzw. aspektów, które identyfikuje się za pomocą specjalnych znaków poprzedzających:

= (równość) – wskazuje funkcję lub przynależność do danego układu;
+ (plus) – określa lokalizację, np. szafę sterowniczą lub pulpit;
- (minus) – identyfikuje konkretny produkt/urządzenie.

Takie reguły nazewnicze pozwalają szybko odnaleźć dany element zarówno w schemacie, jak i fizycznie w szafie sterowniczej. Konsekwencja w stosowaniu przyjętego systemu oznaczeń jest równie istotna co sama ich znajomość.

Nawet poprawnie dopasowane kody tracą wartość, jeśli w obrębie jednego projektu są stosowane niekonsekwentnie – na przykład zapisane raz z myślnikiem, a raz bez myślnika, raz z numeracją dwucyfrową, a raz z jednocyfrową.

Oznaczenia aparatury elektrycznej a czytelność schematu

Symbole urządzeń elektrycznych stanowią składową całego systemu wpływającego na czytelność dokumentacji. Równie ważne jest to, jak rozmieszczone są opisy, w jakiej czcionce i wielkości są zapisane teksty oraz czy numeracja jest prowadzona w sposób logiczny i przewidywalny.

Przemyślany schemat elektryczny wyróżnia się tym, że oznaczenia poszczególnych elementów elektrycznych są umieszczone zawsze w tym samym miejscu względem symbolu – zazwyczaj nad lub z boku, bez nachodzenia na linie połączeń.

Przy projektowaniu oznaczeń instalacji elektrycznej warto też zadbać o spójność między schematem a fizycznymi etykietami na urządzeniach. Jeśli wyłącznik jest oznaczony jako -Q3 w dokumentacji, to ta sama etykieta powinna znaleźć się na przykład na obudowie lub na drzwiach szafy sterowniczej.

Jakie są najczęstsze błędy w oznaczeniach schematów elektrycznych?

Ręczne zarządzanie dokumentacją wprowadza ryzyko błędów. Nawet doświadczeni projektanci popełniają błędy, które obniżają jakość dokumentacji i utrudniają pracę serwisantom. Do najczęściej spotykanych należy niespójność numeracji – na przykład mieszanie numeracji dwu- i jednocyfrowej w obrębie tego samego projektu albo pomijanie kolejnych numerów referencyjnych bez żadnego komentarza. Innym powszechnym problemem jest używanie własnych, niestandardowych kodów literowych zamiast tych wynikających z normy IEC 81346-2, co sprawia, że dokumentacja staje się czytelna jedynie dla jej autora.

Zdarza się również, że oznaczenia w schemacie nie zgadzają się z etykietami fizycznie umieszczonymi na urządzeniach – rozbieżność, która podczas awarii może kosztować wiele cennego czasu. W przypadku schematów elektrycznych „więcej” wcale nie oznacza „lepiej”. Rozpoznanie tych pułapek jest pierwszym krokiem do ich wyeliminowania. Drugim jest wdrożenie narzędzi automatyzujących i weryfikujących oznaczenia na etapie projektowania.

Jak narzędzia CAE wspierają poprawne oznaczenia w schematach elektrycznych?

Tych wszystkich błędów można uniknąć! Automatyzacja w EPLAN Electric P8 sprawia, że system sam nadaje numery referencyjne, pilnuje spójności funkcji, lokalizacji oraz dostarcza gotowe, zgodne z normami IEC 60617 i IEC 81346-2 biblioteki symboli. Dzięki integracji z EPLAN Data Portal zyskujesz dostęp do sprawdzonych danych producentów i urządzeń, a dokładając do tego nasze szkolenia i doradztwo dostajesz kompendium narzędzi umożliwiających standaryzację, i podniesienie jakości projektów jednocześnie zmniejszając ryzyko kosztownych pomyłek w dalszych etapach projektu.

Chcesz wdrożyć te standardy u siebie? Skontaktuj się z nami i sprawdź ofertę szkoleń EPLAN!

FAQ

Jakie normy regulują oznaczenia urządzeń w schematach elektrycznych?

Podstawą są dwie normy IEC: IEC 60617, która definiuje symbole graficzne stosowane w dokumentacji elektrotechnicznej, oraz IEC 81346-2, określająca system kodów literowych służących do klasyfikacji i nazewnictwa urządzeń na podstawie ich funkcji.

Czy oprogramowanie EPLAN automatycznie nadaje oznaczenia elementom elektrycznym?

Tak. EPLAN Electric P8 może automatycznie generować i aktualizować oznaczenia referencyjne w trakcie tworzenia projektu, zgodnie z przyjętymi przez użytkownika regułami numeracji i strukturą projektu (np. podziałem na funkcje i lokalizacje). Eliminuje to ryzyko duplikatów, luk w numeracji czy niekonsekwencji, które mogłyby pojawić się przy ręcznym zarządzaniu oznaczeniami.

Czym różni się symbol elektryczny od oznaczenia referencyjnego?

Symbol elektryczny to graficzne przedstawienie elementu na schemacie – na przykład prostokąt dla cewki przekaźnika czy odpowiedni znak dla silnika. Oznaczenie referencyjne to natomiast alfanumeryczny kod identyfikujący konkretny komponent w projekcie, np. -K1 dla pierwszego przekaźnika. Symbol pokazuje więc, z jakim typem urządzenia mamy do czynienia, a oznaczenie referencyjne wskazuje, który dokładnie egzemplarz pełni daną funkcję w schemacie.